Mentale klachten en symptomen worden in de psychische gezondheidszorg steeds vaker benaderd als een ziekte die je met medicatie kunt oplossen, zoals een bacteriële infectie. Maar psychische problemen worden meestal veroorzaakt door verschillende factoren en kunnen soms jaren aanslepen. Dit maakt het bijzonder complex. In de huidige industrie heerst het idee dat mentale klachten veroorzaakt worden door een chemische disbalans in de hersenen. Zo wordt bijvoorbeeld gesteld dat mensen met een depressie een tekort aan serotonine hebben, het stofje dat betrokken is bij het reguleren van onze stemming en emoties, ook al is hiervoor geen overtuigend wetenschappelijk bewijs.
Voor mensen die al jaren worstelen met somberheid of depressieve gevoelens klinkt zo'n pilletje als een welkome oplossing. Vaak zijn de wachtlijsten voor psychologische hulp eindeloos lang en kan een diagnose een verklaring bieden, waardoor er meer helderheid en misschien wel opluchting ontstaat. Toch gaan deze middelen niet zonder risico. Ze gaan vaak gepaard met heel wat bijwerkingen en het kan soms moeilijk zijn om ermee te stoppen.
Wanneer psychische klachten uitsluitend gezien worden als een chemisch probleem in de hersenen, lopen we het risico de mens achter de klacht uit het oog te verliezen. Achter een depressie of angststoornis schuilt vaak een persoonlijk verhaal dat aandacht en begrip verdient. Soms kan antidepressiva tijdelijk verlichting bieden en zelfs noodzakelijk zijn om weer enigszins te kunnen functioneren. Zo kan dit soort medicatie net voldoende ruimte creëren om de eerste stappen richting herstel te zetten.
Hoewel antidepressiva de symptomen kunnen verminderen, nemen ze de onderliggende oorzaken van psychische problemen meestal niet weg. Daarom is het belangrijk om naast medicatie ook aandacht te besteden aan de factoren die hebben bijgedragen aan het ontstaan van de klachten. Denk maar aan langdurige stress, trauma, verlies, onverwerkte emoties of een gebrek aan sociale steun. Juist daar ligt vaak de sleutel tot duurzaam herstel.
Een aantal jaar geleden maakte ook ik een moeilijke periode door. Mijn relatie was net stukgelopen, ik stond er alleen voor met mijn dochtertje en voor het eerst in mijn leven moest ik plots op eigen benen staan. Ik ging op zoek naar een appartementje en vond al snel wat rust en veiligheid, maar na een aantal weken werd ik steeds vaker overspoeld door angst en paniek. Alles wat ik jarenlang had verdrongen en weggeduwd, kwam weer naar boven, waardoor ik plots werd geconfronteerd met oude trauma's, onverwerkte pijn en heel veel verdriet. Het voelde alsof ik terechtkwam in een rouwproces en ik wist niet hoe ik daarmee om moest gaan.
Ik kreeg last van hevige paniekaanvallen. Hierdoor stond mijn lichaam onder voortdurende stress en kreeg ik last van aanhoudende nekpijn, waardoor ik bijna elke dag hoofdpijn had. In een wanhopige poging om de pijn en angst te verdoven, greep ik een tijdlang naar alcohol, iets waar ik vandaag de dag nog altijd niet trots op ben. Op dat moment was alcohol mijn troost, maar achteraf besefte ik dat het mijn klachten alleen maar verergerde en dat ik steeds verder verwijderd raakte van mezelf. Ik liep helemaal vast en voelde dat het zo niet langer verder kon.
Uiteindelijk besloot ik naar de huisarts te gaan en hulp te zoeken. Met trillende stem en tranen in mijn ogen deed ik mijn verhaal en na ongeveer een half uur wandelde ik weer naar buiten met een voorschrift voor antidepressiva. Daarnaast leefde ik voortdurend in angst voor een nieuwe paniekaanval en werd ik, om die vicieuze cirkel te doorbreken, ook op angstremmers gezet. Dit moest ik dan een tijdlang nemen, terwijl ik op zoek ging naar de juiste psychologische hulp.
Door de medicatie kreeg ik langzaam wat meer ademruimte. De eerste weken was ik erg moe en sliep ik veel, maar na verloop van tijd begon mijn lichaam te wennen en kreeg ik het gevoel dat ik weer wat meer mens was. Toch bleven de pijn en het verdriet aanwezig en realiseerde ik me dat pillen alleen niet voldoende waren om echt te herstellen. Ik wist dat ik de onderliggende oorzaken onder ogen moest komen als ik ooit écht weer gelukkig wilde worden. Dit was dan ook het begin van een lang en intens herstelproces waarin ik mijn eigen patronen, overtuigingen en diepgewortelde pijn stap voor stap leerde begrijpen. Samen met mijn psycholoog ging ik op zoek naar mezelf en leerde ik langzaam te luisteren naar wat ik nodig had om bepaalde patronen te doorbreken en als persoon te groeien. Ook schrijven heeft me in die tijd enorm geholpen.
De antidepressiva en angstremmers waren voor mij een tijdelijk hulpmiddel. Vanaf dag één had ik duidelijk gemaakt dat ik er niet afhankelijk van wilde worden, omdat ik wist dat ze de onderliggende pijn niet zouden wegnemen. Daarnaast kreeg ik te maken met verschillende bijwerkingen, zoals misselijkheid, gewichtstoename, rusteloosheid, trillende handen en buikklachten. Ook het vinden van de juiste dosering was niet zo vanzelfsprekend en op een bepaald moment had ik het gevoel dat ik meer bezig was met de medicatie dan met het verwerken van de onderliggende problematiek. Daarom besloot ik na enige tijd op eigen houtje te stoppen, waardoor ik meer ruimte en rust kreeg om me te richten op de dingen die er voor mij op dat moment echt toe deden.
Inmiddels zijn we een paar jaar verder en heb ik verschillende copingstrategieën ontwikkeld die me helpen om beter met moeilijke momenten om te gaan. Ik heb geleerd om naar mijn lichaam te luisteren, mijn grenzen te bewaken en hulp te vragen wanneer dat nodig is. Natuurlijk zijn er nog steeds dagen waarop ik het moeilijk heb, maar ik weet nu dat die dagen weer voorbijgaan en dat het leven niet zwart-wit is.
Dit proces verloopt allesbehalve in een rechte lijn. Er zijn momenten van hoop, maar ook van twijfel, verdriet en terugval. Toch ben ik dankbaar dat ik destijds de moed heb gevonden om niet alleen mijn klachten, maar ook mezelf onder ogen te durven komen. Juist daardoor vind ik elke dag steeds een beetje meer innerlijke rust en balans. Ik probeer te genieten van de kleine dingen in het leven en ik leer nog elke dag nieuwe dingen over mezelf door af en toe te vertragen en bewust stil te staan bij wat ik van binnen ervaar.
En misschien is dat wel de mooiste les die ik uit dit hele proces heb meegenomen: medicatie kan soms een waardevol hulpmiddel zijn, maar de weg naar duurzaam herstel ligt vaak in het leren begrijpen van wat de onderliggende pijn ons probeert te vertellen. Want echte heling begint niet met het onderdrukken van onze gevoelens, maar met de moed om er liefdevol naar te luisteren. Soms is dat de eerste stap om echt thuis te komen bij jezelf.
Artikel geschreven door Eefje Duplat
Een reactie posten